Bộ Khoa học và Công nghệ đang gấp rút hoàn thiện năm dự luật mới, tạo hành lang pháp lý thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bộ Khoa học và Công nghệ đang gấp rút hoàn thiện 5 dự luật mới nhằm tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, thúc đẩy khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là bước tiếp theo sau khi Bộ hợp nhất đầu năm nay, hướng tới xây dựng hành lang pháp lý đồng bộ cho phát triển kinh tế tri thức. Năm dự luật gồm: Luật Chuyển đổi số; Luật Công nghệ cao (sửa đổi); Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi, bổ sung); Luật Chuyển giao công nghệ (sửa đổi, bổ sung); và Luật Trí tuệ nhân tạo.

Luật Chuyển đổi số xác định việc quản lý, điều hành trên môi trường số là mặc định, còn quản lý trên giấy là ngoại lệ. Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm mọi người dân, không phân biệt độ tuổi, giới tính, trình độ hay điều kiện sống, đều có cơ hội tiếp cận dịch vụ công trực tuyến. Dịch vụ công được thiết kế theo “sự kiện cuộc sống” của người dân và vòng đời doanh nghiệp, hướng tới cá thể hóa, giảm thủ tục, tiết kiệm thời gian và chi phí. Luật nhấn mạnh nguyên tắc “lấy người dân làm trung tâm”, “số hóa ngay từ đầu” và “quản lý dựa trên dữ liệu”, để không ai bị bỏ lại phía sau.

Cán bộ Trung tâm phục vụ hành chính công phường Phú Nhuận, TP HCM, hỗ trợ người dân nhập thông tin lên Cổng dịch vụ công quốc gia. Ảnh: Lê Tuyết

Luật Công nghệ cao (sửa đổi) được đề xuất sau gần 20 năm ban hành, nhằm thúc đẩy tự chủ công nghệ, hình thành các ngành công nghiệp chiến lược và nâng cao hiệu quả hoạt động của các khu công nghệ cao. Dự luật phân loại ba lớp công nghệ: công nghệ lõi (Việt Nam phải tự làm chủ), công nghệ chiến lược (bảo đảm tự chủ quốc gia) và công nghệ cao (phục vụ phát triển đất nước). Các công nghệ như AI, bán dẫn, vật liệu mới… được hưởng ưu đãi đặc biệt. Luật cũng đề xuất mô hình đô thị công nghệ cao kết hợp khu nghiên cứu – sản xuất với không gian sống hiện đại để thu hút nhân tài.

Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi, bổ sung) đặt mục tiêu biến các sáng chế và kết quả nghiên cứu của người Việt thành tài sản có thể giao dịch, định giá, mua bán, góp vốn, từ đó hình thành nền kinh tế tài sản trí tuệ. Nhà nước sẽ hỗ trợ xác lập, quản lý, định giá và thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng chứng kiến lễ ký kết bản ghi nhớ hợp tác giữa WIPO và Cục Sở hữu trí tuệ. Ảnh: Giang Huy

Luật Chuyển giao công nghệ (sửa đổi, bổ sung) hướng tới hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động chuyển giao công nghệ trong nước và quốc tế. Dự luật rút gọn thủ tục hành chính, mở rộng danh mục công nghệ chiến lược, bổ sung chính sách ưu đãi theo ba cấp độ: ứng dụng – làm chủ – nghiên cứu phát triển. Ngoài ra, luật còn bổ sung quy định về tổ chức trung gian chuyển giao công nghệ, khuyến khích thương mại hóa kết quả nghiên cứu nội sinh và tăng cường kiểm soát chuyển giao xuyên biên giới để đảm bảo an ninh công nghệ.

Luật Trí tuệ nhân tạo (AI) lần đầu tiên được xây dựng tại Việt Nam, nhằm thu hẹp khoảng trống pháp lý khi AI phát triển nhanh hơn thể chế. Luật đề xuất phân loại AI theo bốn mức rủi ro: không chấp nhận được, cao, trung bình và thấp – với cơ chế quản lý tương ứng. Những AI có nguy cơ xâm phạm quyền con người, an ninh quốc gia, thao túng hành vi, tạo nội dung giả mạo sẽ bị cấm. Bên cạnh đó, dự luật đặt nền tảng phát triển hạ tầng tính toán, dữ liệu và nhân lực AI quốc gia, cùng Bộ nguyên tắc đạo đức AI và tiêu chuẩn an toàn. Mục tiêu là xây dựng “Con đường AI Việt Nam” – hướng đến hệ sinh thái AI mở, an toàn và có trách nhiệm.

5 dự luật này sẽ tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thúc đẩy hệ sinh thái khoa học – công nghệ – đổi mới sáng tạo, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số.

Nguồn: VNExpress