Chính phủ trình Quốc hội dự thảo sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ với định hướng biến sáng tạo của người Việt thành nguồn lực kinh tế thực sự, có thể định giá, giao dịch và thế chấp như các loại tài sản khác.

Chiều 27 tháng 10, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ được trình trước Quốc hội. Đây được xem là lần điều chỉnh quy mô lớn nhất của đạo luật kể từ khi ban hành, với bảy mươi lăm điều được sửa đổi, hai điều bổ sung và tám điều bãi bỏ. Mục tiêu nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và quản lý hiệu quả tài sản trí tuệ trong nền kinh tế số.

Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng, dự thảo thể chế hóa nhiều nghị quyết lớn của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và hoàn thiện thể chế pháp luật. Ông nhấn mạnh quyền sở hữu trí tuệ đang trở thành công cụ cạnh tranh chiến lược trên thế giới, do đó chính sách phải tạo điều kiện để sáng chế, tác phẩm và giải pháp nội địa có thể sinh lợi và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng trình dự thảo luật tại Quốc hội chiều 27/10. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội

Một trong những thay đổi trọng tâm là cơ chế thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ. Dự thảo mở đường để sáng chế, kiểu dáng công nghiệp hay phần mềm được định giá và ghi nhận như tài sản, phục vụ góp vốn, huy động vốn, chuyển nhượng hoặc thế chấp theo quy định tài chính và ngân hàng. Danh mục và cơ chế xác định giá trị tài sản sở hữu trí tuệ sẽ được thiết lập để bảo đảm việc ghi nhận minh bạch và thống nhất trong hệ thống kế toán.

Nhà nước sẽ ưu tiên đặt hàng, mua quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm và giải pháp quan trọng cho an ninh quốc gia, phát triển kinh tế xã hội và chuỗi cung ứng trong nước. Đồng thời, ngân sách cũng hỗ trợ tạo lập, chuyển giao và khai thác quyền sở hữu trí tuệ phục vụ lợi ích công cộng. Những sản phẩm được bảo hộ như sáng chế, chương trình máy tính, thiết kế bố trí hay giống cây trồng do Việt Nam phát triển sẽ được ưu tiên sử dụng trong các chương trình mua sắm công.

Dự luật cũng đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về định giá và giao dịch quyền sở hữu trí tuệ, ban hành nguyên tắc chung về phương pháp thẩm định giá trị, nhằm hình thành thị trường giao dịch minh bạch, thúc đẩy hoạt động khoa học và đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp.

Kèm theo đó là nhiều chính sách khuyến khích như ưu đãi thuế, tín dụng và đầu tư cho doanh nghiệp phát triển tài sản trí tuệ; hỗ trợ sở hữu trí tuệ của đồng bào dân tộc thiểu số; phát triển nhân lực chất lượng cao và hệ sinh thái thương mại hóa sáng tạo, đặc biệt ưu tiên doanh nghiệp khởi nghiệp. Việt Nam sẽ xây dựng cơ chế vinh danh và khen thưởng tổ chức, cá nhân có đóng góp nổi bật.

Chính phủ đánh giá Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 đã bộc lộ hạn chế về thương mại hóa quyền, thủ tục đăng ký còn rườm rà, khả năng bảo vệ quyền chưa đủ sức răn đe. Trong khi đó, nhiều quốc gia đã phát triển mạnh thị trường giao dịch quyền sở hữu trí tuệ, đòi hỏi Việt Nam phải cập nhật và mở rộng hành lang pháp lý.

Dự thảo đặt mục tiêu đơn giản hóa thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý đơn liên quan đến sáng chế, kiểu dáng và giống cây trồng, tăng cường trách nhiệm của người nộp đơn và ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số vào quản lý dữ liệu. Một số quy định chi tiết sẽ giao cho nghị định và thông tư để đảm bảo tính linh hoạt trong áp dụng thực tiễn.

Về bảo vệ quyền, dự thảo tăng cường chế tài xử lý xâm phạm, đặc biệt trong môi trường số, đồng thời nâng trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian. Cơ quan chuyên trách về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ sẽ được bổ sung thêm nguồn lực và thẩm quyền, mức bồi thường thiệt hại dự kiến được nâng cao, hệ thống dữ liệu trực tuyến liên thông sẽ hỗ trợ công tác thực thi.

Đáng chú ý, dự thảo cho phép sử dụng dữ liệu và nội dung công khai hợp pháp để nghiên cứu, huấn luyện trí tuệ nhân tạo miễn không thương mại hóa hoặc gây thiệt hại đến quyền tác giả. Khái niệm kiểu dáng công nghiệp cũng được mở rộng sang sản phẩm phi vật lý, phản ánh xu hướng công nghệ số và sáng tạo trong lĩnh vực phần mềm và dịch vụ.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi luật, đồng thời đề nghị làm rõ những khái niệm mới như quyền sở hữu trí tuệ chưa đáp ứng điều kiện ghi nhận giá trị tài sản trong sổ kế toán, cũng như cơ chế quản trị riêng để bảo đảm minh bạch và khả thi khi triển khai.

Theo VnExpress