Việt Nam đặt mục tiêu đưa Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ trở thành trung tâm hàng đầu về khoa học, công nghệ hàng đầu tại Việt Nam, ngang tầm các nước tiên tiến trong khu vực và thế giới, thuộc nhóm dẫn đầu trong khu vực trong các lĩnh vực nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao…

Buổi làm việc giữa Phó Thủ tướng và Viện Hàn lâm

Văn phòng Chính phủ ban hành Thông báo số 190/TB-VPCP ngày 21/4/2025, kết luận của Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng tại buổi làm việc với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Phó Thủ tướng bày tỏ sự thống nhất cao với các định hướng phát triển, nhiệm vụ và giải pháp mà Viện cùng các đơn vị nghiên cứu đề xuất, bao gồm các lĩnh vực trọng điểm như: Công nghệ vũ trụ, hydro “xanh”, hạt nhân nguyên tử, sinh học, bán dẫn, đường sắt tốc độ cao, công nghệ sinh học, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa, khoa học trái đất, khoa học biển, khoa học vật liệu, môi trường, công nghệ lưu trữ năng lượng (pin)…

Xu thế công nghệ và yêu cầu đổi mới tư duy phát triển

Trong bối cảnh toàn cầu chứng kiến làn sóng bùng nổ của công nghệ AI, đổi mới sáng tạo và dòng vốn đầu tư tăng mạnh, Phó Thủ tướng nhấn mạnh Việt Nam cần đẩy nhanh quá trình thích nghi và đổi mới. Đặc biệt, các lĩnh vực có tính chiến lược như AI, bán dẫn, công nghệ lõi phải trở thành ưu tiên. Viện Hàn lâm cần chủ động nắm bắt xu thế công nghệ toàn cầu, tập trung vào các hướng nghiên cứu đột phá, phù hợp với đặc thù và nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội trong nước.

Nhận diện một số hạn chế cần khắc phục

Bên cạnh những mặt đạt được, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam còn một số vướng mắc, hạn chế cần sớm khắc phục trong thời gian tới. Cụ thể, khả năng tự chủ về tài chính trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ còn thấp, thu nhập của các nhà khoa học còn phụ thuộc nhiều vào nguồn ngân sách nhà nước.

Cơ sở vật chất phục vụ hoạt động nghiên cứu còn thiếu đồng bộ, một số phòng thí nghiệm và trang, thiết bị phục vụ hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm còn lạc hậu, chưa đạt tiêu chuẩn quốc tế. Quy mô nhân lực khoa học, công nghệ trình độ cao còn hạn chế; số lượng các công bố quốc tế (khoảng 2000 bài/năm) còn thấp so với nhiều viện hàn lâm của các nước phát triển, chủ yếu tập trung vào một số lĩnh vực tương đối hẹp.

Hạn chế trong hoạt động hợp tác quốc tế

Hoạt động hợp tác quốc tế của Viện Hàn lâm cũng chưa đạt hiệu quả như mong muốn, một số chương trình, dự án hợp tác với nước ngoài còn chậm tiến độ vì một số nguyên nhân chủ quan và khách quan.

Viện Hàn lâm hiện cũng chưa khai thác hết tiềm năng trong hoạt động đào tạo nhân lực trình độ cao, hoạt động chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Nhiều kết quả chỉ dừng lại ở báo cáo mà chưa được ứng dụng vào thực tiễn. Nguyên nhân chính đến từ hành lang pháp lý và cơ chế chính sách chưa phù hợp, thiếu tính khả thi trong triển khai. Tầm ảnh hưởng quốc tế còn hạn chế, chưa tạo được dấu ấn rõ nét trong khu vực.

Định hướng phát triển và mục tiêu dài hạn

Thời gian tới, Phó Thủ tướng đề nghị Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tập trung thực hiện tốt các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Mục tiêu là trở thành trung tâm hàng đầu trong khu vực về nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, chủ động đề xuất các nhiệm vụ lớn để làm chủ công nghệ chiến lược, khẳng định vai trò đầu tàu trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Tổ chức lại bộ máy, lựa chọn nhân lực ưu tú

Về tổ chức bộ máy, Phó Thủ tướng đề nghị thực hiện nghiêm Nghị quyết số 18-NQ/TW nhằm sắp xếp đội ngũ cán bộ hợp lý, hiệu quả. Viện cần chủ động tuyển chọn những nhà khoa học, trưởng nhóm nghiên cứu xuất sắc để định hướng, dẫn dắt các nhiệm vụ khoa học, công nghệ quan trọng, có giá trị thời đại, phù hợp với xu thế phát triển khoa học, công nghệ của khu vực và thế giới.

Đối với các lĩnh vực nghiên cứu có tính đặc thù cao, không thể cắt giảm bộ máy một cách cơ học, Viện Hàn lâm chủ động, kịp thời đề xuất, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nội vụ giải quyết; trường hợp phát sinh nội dung vượt thẩm quyền, báo cáo Thủ tướng Chính phủ theo quy định.

Xây dựng chính sách và nghiên cứu các công nghệ mũi nhọn

Phó Thủ tướng đề nghị Viện Hàn lâm tập trung thực hiện tốt nhiệm vụ được giao, là một trong những cơ quan tư vấn hàng đầu của Nhà nước về hoạch định chính sách, chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và kinh tế – xã hội. Bám sát, chủ động đề xuất các nhiệm vụ khoa học, công nghệ liên quan đến các dự án lớn của đất nước như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân…

Tiếp tục đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu cơ bản, phát triển công nghệ lõi, công nghệ nguồn, nhất là lĩnh vực: công nghệ vũ trụ, khoa học biển, công nghệ sinh học, vật liệu mới, lượng tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, robot, xe tự hành, thiết bị bay không người lái (UAV)…

Đối với hoạt động nghiên cứu ứng dụng, chú ý lựa chọn các lĩnh vực mà Việt Nam có tiềm năng, lợi thế, gắn kết chặt chẽ hoạt động nghiên cứu và nhu cầu thị trường, mang lại hiệu quả kinh tế cho xã hội và phục vụ người dân.

Hợp tác với Trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC) 

Phó Thủ tướng chỉ đạo Viện Hàn lâm chủ động phối hợp với Trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC) để kết nối, bổ sung nguồn lực, tận dụng các tiềm năng, thế mạnh, các cơ chế chính sách đặc thù, vượt trội của Trung tâm để phục vụ hiệu quả hoạt động nghiên cứu, thể hiện tốt vai trò dẫn dắt trong việc nghiên cứu các công nghệ lõi, công nghệ nguồn, công nghệ được ưu tiên.

Gắn kết doanh nghiệp và đẩy mạnh tự chủ

Phó Thủ tướng đề nghị Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tăng cường liên kết với doanh nghiệp và thị trường để đẩy mạnh thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Viện cần đề xuất cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào R&D, phát triển khu thử nghiệm công nghệ, và kết nối với các trung tâm chuyển giao trên toàn quốc. Mục tiêu là mỗi năm đưa ít nhất 10 sản phẩm nghiên cứu ra thị trường trong 5 năm tới.

Đồng thời, Viện cần chủ động huy động nguồn lực trong nước và quốc tế, thúc đẩy hợp tác công – tư, nâng cấp phòng thí nghiệm đạt chuẩn quốc tế và hạ tầng nghiên cứu, phù hợp với vai trò đầu ngành về khoa học – công nghệ.

Theo Nam Anh (VnEconomy)